Premium

De laatste vlucht van de Starfighter, de oude widow-maker

De laatste vlucht van de Starfighter, de oude widow-maker
Het plaatsen op de sokkel is een precisiekarwei.
© Foto’s Caspar Huurdeman
Soest

,,Zo, dat was zijn laatste vlucht”, zegt woordvoerder Carla Marcus van het Nationaal Militair Museum in Soest. De F-104G Starfighter van de Koninklijke Luchtmacht is voortaan poortwachter van het NMM, op een sokkel bij de afslag naar het museum. Twintig jaar deed dit beest van een straaljager dienst bij de KLU, 25 jaar stond hij op een sokkel langs de A28, bij het oude luchtvaartmuseum, en dan nu zijn laatste vlucht in Soesterberg.

Het is een toestel van superlatieven. Slank, vervaarlijk, supersnel en levensgevaarlijk voor de jachtvliegers.

Bijnamen genoeg. ,,Ze noemden hem wel widow-maker”, zegt militair historicus en conservator van het NMM Alfred Staarman over de Starfighter.

,,Of bemande raket”. Wie naar het toestel kijkt, zoals het in de singels van een gespecialiseerd bedrijf hangt, kan zich er iets bij voorstellen. Slank als een raket, hele kleine vleugels die zo dun zijn als een scheermes. En dat was ook meteen het probleem van het vliegtuig. Staarman: ,,Vanwege die kleine vleugels had het geen zweefvermogen. Dus als hij uit balans raakte, was hij heel moeilijk te handelen”.

De laatste vlucht van de Starfighter, de oude widow-maker
Voorzichtig tillen de kranen de Starfighter van de oplegger.

Een monster van een vliegtuig was het, een raket met een mannetje er bovenop. Een maximumsnelheid van meer dan twee keer die van het geluid. Bijna letterlijk een raket: het toestel kon in nog geen vier minuten loodrecht omhoog klimmen tot een hoogte van 20 kilometer.

Hoger kon zelfs, maar dan alleen vanwege zijn enorme snelheid: omdat er op die hoogte nauwelijks nog zuurstof is viel de motor uit, en schoot hij nog een stuk door de hoogte in. ,,Zoomflight noemden ze dat”, vertelt hoofdredacteur Willem Helfferich van het magazine Onze Luchtmacht. ,,En als hij dan zijn snelheid verloor, dook hij weer naar beneden en op 20 kilometer hoogte startten ze dan de motor weer. Alle vliegers deden dat eens per jaar, bij wijze van oefening.”

De laatste vlucht van de Starfighter, de oude widow-maker
De D-8245 vloog vanaf vliegbasis Volkel.

Dat zou de Russen leren, zo’n beest van een jager, want daarvoor was het toestel in de jaren vijftig ontworpen. En dat was hard nodig ook, want de Amerikanen hadden tijdens de Korea-oorlog begin jaren vijftig op hardhandige wijze geleerd dat de Russische MiG’s sneller en wendbaarder waren.

Daar kon de F-86 K Sabre, waar ook Nederland mee vloog, niet tegenop. Een kleiner toestel, lichter, sneller en wendbaarder, dat wilden ze. En dat kregen ze ook: de Lockheed F-104 Starfighter. Zij het dat het toestel aan wendbaarheid veel te wensen overliet.

Kaasjager

Pas in 1964 kwam de Starfighter naar Nederland, tot die tijd vloog de luchtmacht met F-86 Sabre, bijgenaamd de Kaasjager. Nederland heeft 63 van die toestellen in het arsenaal gehad. En ook daarvan heeft het NMM er sinds deze week een staan als poortwachter. Jarenlang stond het toestel bij de entree van Vliegbasis Twente als poortwachter. Nu dus bij het NMM. Overigens heeft niemand een idee waarom die straaljager Kaas-jager genoemd werd. Mogelijk vanwege die K’s achter de typenaam.

De laatste vlucht van de Starfighter, de oude widow-maker
De Starfighter zoals hij ooit de lucht doorkliefde.
© Beeldbewerking HMC

Dusty II

De Starfighter dus. De Nederlandse luchtmacht vloog ermee van 1964 tot 1984. Nederland heeft er in totaal 138 van gehad, waarvan 102 toestellen als gevechtsvliegtuig. De overige waren voor training en fotoverkenning. Sinds de jaren tachtig vliegt de luchtmacht met de F16.

De Starfighter roept bij veel oudere Nederlanders herinneringen op. En niet alleen vanwege het loeiende oorverdovende motorgeluid. Ze vielen ook met regelmaat uit de lucht, vandaar die bijnaam widow-maker. 43 toestellen crashten in de jaren dat Nederland met de F-104G vloog.

De G staat overigens voor Germany, de versie die voor de Duitse luchtmacht was aangepast. Ook de Duitsers deden het trouwens niet zo best: van de ruim 900 straaljagers van dit type die Duitsland had verongelukten er maar liefst 270. Tegen niet één ongeluk in Spanje. Dusty II is de liefkozende bijnaam van de jager die nu bij het NMM staat. Je vraagt je af wat er met de Dusty I is gebeurd.

Koude oorlog

Het was midden in de koude oorlog, en wat de Nederlandse Starfighters betreft bleef die ook koud: het toestel is nooit bij oorlogshandelingen betrokken geweest. Daar was het eigenlijk ook niet geschikt voor vanwege de geringe wendbaarheid.

Conservator Alfred Staarman: ,,Dit toestel kon heel snel tot 20 kilometer hoogte vliegen om dan van bovenaf Russische bommenwerpers aan te vallen. Maar onze toestellen werden vooral ingezet voor interceptie van Russische toestellen doe ons luchtruim binnendrongen. Dan vlogen een stuk met ze mee, tot ze omkeerden.’’

In de Vietnam-oorolog hebben de Amerikanen de Starfighter wel ingezet, maar dat was niet echt een succes. Op de luchtmachtbasis Soesterberg vlogen de Amerikanen dan ook met de F15. De Nederlandse Starfighters waren gestationeerd in Twente, Leeuwarden en Volkel, waar ook deze F-104G 20 jaar dienst heeft gedaan.

Treinkaping

Wel herinneren velen zich nog het roemruchte optreden van de Koninklijke Luchtmacht tijdens de Molukse gijzelingsacties in de trein bij de Punt, in 1977. Enkele toestellen vlogen met donderend geweld, met de nabranders op vol vermogen, vlak over de gekaapte trein om zo de kapers te verlammen, net voor mariniers de trein bestormden en de gijzeling beëindigden. Het is welbeschouwd de enige gevechtshandeling waarbij de Starfighter is ingezet.

De Starfighter is ontwikkeld door de Amerikaanse vliegtuigfabriek Lockheed. Ook dat zal bij velen een belletje doen rinkelen: de omkoopaffaire rond de keuze voor de F-104, die in de jaren zeventig aan het licht kwam. Vanwege de rol van prins Bernhard in dat schandaal kwam de monarchie in flinke turbulentie terecht.

Vertrouwd

Het NMM heeft nu dus een vertrouwde poortwachter staan langs de Van Weerden Poelmanweg. Hoewel, vertrouwd, wel een beetje een vreemde eend in de bijt: het toestel is nooit op de Vliegbasis Soesterberg gestationeerd geweest. Maar ach, van vliegbasis Volkel naar Soesterberg is hooguit een paar minuten vliegen. Voor een F-104G Starfighter dan.